A A A

Muzyka węgierska

Wielki twórca węgierski Béla Bartok (1881—1945) pobierał lekcje fortepianowe u mat­ki, komponować zaczął już w 8 roku życia. Kształcił się w Królewskiej Akademii Muzycznej w Budapeszcie u Hansa Koesslera (kompozycja) i u Stefana Thomàna (fortepian). Od r. 1901 podejmował podróże badawcze, których celem było zbieranie pieśni ludowych (Węgry, kraje bałkańskie, arabskie, Płn. Afryka). Wiele czasu poświę­ca! pracy pedagogicznej; był też koncertującym pianistą. W r. 1940 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie działał głównie jako pianista i naukowiec. Zmarł w r. 1945 w Nowym Jorku po długiej chorobie, mając niemal na ukończeniu partyturę III Koncertu fortepianowego. Bartok jest autorem muzyki orkiestrowej, m. in. Koncer­tu na orkiestrę (1943), Muzyki na instrumenty strunowe, perkusję i czelestę (1936), symfonii Kossuth (1903), 2 suit orkiestrowych, Divertimenta na smyczki (1939), 3 koncertów fortepianowych (/ 1926, // 1931, /// 1945), 2 koncertów skrzypcowych (/ 1907, // 1938), Koncertu na altówkę (ukończonego przez Tibora Serly'ego), muzyki kameralnej (m. in. 6 kwartetów smyczkowych, na tle których można znakomicie śledzić rozwój stylu kompozytora), utworów skrzypcowych, fortepianowych (14 baga-tel, Allegro barbaro, Sonatina, Sonata, Mikrokosmos w formie zbioru progresywnie ułożonych utworów, w sumie jest ich 153), opery Zamek Sinobrodego (1911) i baletów (Drewniany książę, 1916, oraz Cudowny Mandaryn, 1919). Pierwsze utwory Bartoka pisane były w stylu neoromantycznym, późniejsze w stylu zbliżonym do impresjoniz­mu, ekspresjonizmu, wreszcie w duchu folkloru stylizowanego klasycznie z wielkim wyczuciem możliwości formalnych i kolorystycznych. Twórczość Bartoka stanowi niezmiernie ważny rozdział w historii nowej muzyki. Kompozytor stworzył syntezę folkloru z rozwiniętym językiem artystycznym. Potrafił dać w zakresie szeregu technik własne, indywidualne rozwinięcia, a nadto umiał w okresie anarchii dźwiękowej zorganizować i uporządkować nowy język. Opierając się na tradycji, Bartok dał przykład możliwości tworzenia syntezy wartości dawnej, częściowo zarzucanej muzyki z wybranymi wartościami muzyki nowej. Był jedną z najsilniejszych indywidualności naszego wieku. W ciągu 40 lat twórczości przeszedł wielką ewolucję, odkrywał urok impresjonistycznych barw, ostro dysonansowej harmoniki, fascynował się witalnością rytmu i bezwzględnością polifoniki, doszedł do ideału formy, przypuszczalnie kształ­towanej na zasadzie proporcji matematycznych. Za życia był traktowany jako twórca zbyt radykalny, dla współczesnych niezrozumiały. Po II wojnie Bartok stał się obok Strawińskiego najpopularniejszym twórcą XX wieku.